20 zł / 2021 r. - Polskie Termopile – Dytiatyn

Moneta srebrna: 20 zł / 2021 r. - Polskie Termopile – Dytiatyn.

   Srebrna moneta kolekcjonerska, wybita stemplem lustrzanym, w stanie I, prosto z pudełka bankowego, umieszczona w kapslu ochronnym i etui, z certyfikatem.
   8. września 2021 roku Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu srebrną monetę o nominale 20 zł poświęconą bitwie pod Dytiatynem. Jest to piąta moneta z serii: „Polskie Termopile”.
Zdjęcia poglądowe.
   Awers: na awersie wszystkich monet z serii „Polskie Termopile” widnieje Atena, bogini sprawiedliwej wojny i mądrości. Z prawej strony monety u góry, na tle wyodrębnionej płaszczyzny w kształcie koła utworzonej z pionowych linii widnieje wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, z jego prawej strony półkolem napis: RZECZPOSPOLITA POLSKA 2021, poniżej napis: 20 / ZŁ. Z lewej strony stylizowana postać stojącej bogini Ateny, w hełmie, wspartej na włóczni. U dołu półkolem napis: POLSKIE TERMOPILE. Pod orłem, po prawej stronie, znak mennicy: m / w.
   Rewers: przedstawia fragment reprodukcji obrazu Jerzego Kossaka „Bój pod Dytiatynem 16 września 1920”.
 
   16 września 1920 r. pod Dytiatynem, na zachód od Podhajec, niewielki oddział polski stoczył bój z dwiema brygadami Armii Czerwonej. Podczas ofensywy polskiej w Galicji 8 Dywizja Piechoty płk. Stanisława Burhardta-Bukackiego otrzymała rozkaz opanowania Podhajec. Rankiem 16 września dwie kompanie III batalionu 13 pułku piechoty kpt. Jana Gabrysia z 4 baterią 1 pułku artylerii górskiej i plutonem 7 baterii 8 pułku artylerii polowej dotarły do Dytiatyna. Zaraz za tą miejscowością żołnierze napotkali kolumny 8 Dywizji Czerwonego Kozactwa i 123 Brygady Strzelców. Polacy przeszli do natarcia, rozproszyli czołowy oddział nieprzyjaciela i zajęli stanowiska na wzgórzu 385. Tam zorganizowali obronę, bowiem marsz bolszewików mógł zagrozić głównym siłom 8 DP. Odparli kilka falowych ataków jazdy i piechoty, wspieranych silnym ogniem artylerii. Gdy zaczęła wyczerpywać się amunicja, zostały uszkodzone dwie armaty i stracono łączność z innymi oddziałami polskimi, około godziny 15 kpt. Gabryś wydał rozkaz odwrotu. Kiedy większość żołnierzy wycofała się wraz z taborami, bolszewicy zaatakowali stanowiska szykującej się do odmarszu artylerii, osłanianej przez pluton 9 kompanii. Nad grupą artylerzystów i piechurów komendę objął kpt. Adam Zając, dowódca 4 baterii.
Raz jeszcze Polacy odrzucili bolszewików i nie odpowiedzieli na propozycję kapitulacji. Podczas kolejnej szarży Kozaków, po wystrzeleniu ostatnich pocisków, bronili armat, walcząc wręcz. Poległo wówczas około pięćdziesięciu polskich żołnierzy, w tym wszyscy oficerowie 4 baterii. Kozacy dobili kilku ciężko rannych wziętych do niewoli.
Bitwa pod Dytiatynem na cały dzień zatrzymała marsz dużych sił nieprzyjaciela i uniemożliwiła mu zaatakowanie 8 DP. Przeszła do tradycji Wojska Polskiego jako symbol wypełnionego do końca żołnierskiego obowiązku, została nazwana „polskimi Termopilami” i uwieczniona na tablicach Grobu Nieznanego Żołnierza. Kapitana Zająca odznaczono Virtuti Militari, zaś 4 bateria 1 pułku artylerii górskiej otrzymała nazwę „baterii śmierci”.
Dzień 16 września był świętem 1 pułku artylerii motorowej, który zastąpił rozwiązany 1 pułk artylerii górskiej.
(prof. Janusz Odziemkowski)
 

Stop
Stempel
Średnica
Masa
Nakład
Data emisji

Ag 925

lustrzany

38,61 mm

28,28 g

do 10 000

08-09-2021